czlowiek.info

Rozw贸j osobisty dla nowoczesnego humanisty – PRZEWODNIK

Rozw贸j osobisty wsp贸艂cze艣nie kojarzy si臋 g艂贸wnie z wielkomiejskim 艣wiatem korporacji, coachingu i egoistycznie poj臋tym sukcesem. Tymczasem koncepcja samodoskonalenia si臋ga korzeniami przynajmniej czas贸w staro偶ytnej Grecji, z kt贸rej wywodz膮 si臋 wielkie systemy wychowawcze kszta艂tuj膮ce cz艂owieka kulturalnego, wolnego i zarazem 艣wiadomego swojego obowi膮zku wobec wsp贸lnoty spo艂ecznej. Czy mo偶na te zapomniane ju偶 zdobycze my艣li naszych przodk贸w przet艂umaczy膰 na j臋zyk wsp贸艂czesno艣ci nadaj膮c rozwojowi osobistemu w艂a艣ciwego znaczenia?

Rozw贸j osobisty rozumiany jako metodyczne rozszerzanie wachlarza w艂asnych kompetencji w celu osi膮gni臋cia indywidualnego sukcesu to zjawisko wzgl臋dnie nowe w naszej kulturze. Jako spo艂eczne novum zape艂niaj膮ce pustk臋 powsta艂膮 w wyniku post臋puj膮cego rozpadu spo艂eczno艣ci lokalnych i regionalnych w 艣wiecie zachodnim na rzecz hiper-indywidualizacji jednostki, nowoczesny rozw贸j osobisty sta艂 si臋 z jednej strony imperatywem dla aspiruj膮cej cz臋艣ci spo艂ecze艅stwa, a z drugiej – swoistym planem awaryjnym dla wszystkich, kt贸rzy nie znale藕li swojego miejsca w zdezintegrowanym 艣wiecie.

O ile rozwija膰 si臋 nale偶y, bo 艣wiat p臋dzi przed siebie nie staj膮c na przej艣ciach dla pieszych, to pozostaje odpowiedzie膰 sobie na pytanie, czy jednowymiarowy, materialistyczny rozw贸j osobisty, nierzadko oderwany od pierwiastka spo艂ecznego i duchowego, gwarantuje zr贸wnowa偶one i szcz臋艣liwe 偶ycie?

Rosn膮ca skala samob贸jstw1聽i depresji w wysoko rozwini臋tych pa艅stwach zachodu pozwala wnioskowa膰, 偶e niekoniecznie.

Czym zatem powinien charakteryzowa膰 si臋 w艂a艣ciwy rozw贸j osobisty? Przede wszystkim powinien kszta艂towa膰 cz艂owieka wielowymiarowego, tj. jednocze艣nie pod k膮tem umys艂owym, duchowym i fizycznym. Skupianie si臋 na wybranym aspekcie i pomijanie pozosta艂ych pr臋dzej czy p贸藕niej musi prowadzi膰 do regresu, poniewa偶:

  • Zdrowy umys艂 w chorym ciele nie rozwinie swojego maksymalnego potencja艂u, a wr臋cz chore cia艂o mo偶e powodowa膰 ubytek zdolno艣ci poznawczych (np. nieodpowiednia dieta mo偶e hamowa膰 rozw贸j poznawczy dzieci2,3, a oty艂o艣膰 wi膮偶e si臋 z obni偶onymi zdolno艣ciami wykonawczymi 鈥 m. in. podejmowaniem decyzji, planowaniem, rozwi膮zywaniem problem贸w4).
  • Zdrowe cia艂o na niewiele si臋 zda, je艣li podejmuj膮c fatalne decyzje doprowadzimy siebie i swoich bliskich do ruiny.
  • Czysty intelekt bez nadbudowy duchowej prowadzi do pr贸偶no艣ci w najlepszym przypadku, a w najgorszym 鈥 zbrodni (czego ponad wszelk膮 w膮tpliwo艣膰 dowodzi historia komunizmu i nazizmu w XX wieku).

Zatem dyskutuj膮c o m膮drym i zr贸wnowa偶onym rozwoju osobistym, nale偶y po pierwsze my艣le膰 o sobie jako o wielowymiarowej istocie, kt贸rej losy s膮 nieroz艂膮cznie zwi膮zane z losami spo艂eczno艣ci, w kt贸rej realizuje si臋 w艂asne aspiracje, marzenia, wolno艣膰.

A po drugie, kszta艂towanie w艂asnego charakteru i rozwijanie wachlarza kompetencji powinno nie tyle czyni膰 nas zdolnymi do 鈥瀘si膮gania sukcesu鈥 w aktualnym 艣wiecie, co przygotowywa膰 nas na nadej艣cie rzeczywisto艣ci, kt贸rych si臋 nie spodziewamy.

Dalej spr贸bujemy pokr贸tce om贸wi膰, jakie aspekty poszczeg贸lnych wymiar贸w rozwoju osobistego warto wzi膮膰 pod uwag臋.

Rozw贸j osobisty a kszta艂towanie umys艂u

Sokrates, podobnie jak ka偶dy cz艂owiek, uczu膰 doznawa艂, ale uczu膰 nie s艂ucha艂 艣wiadomie, bo uczucia s膮 gwa艂towne i chc膮 bra膰 cz艂owieka za 艂eb, po tyra艅sku; s艂ucha艂 tylko rozumu, bo on jest ch艂odny i radzi tylko po obywatelsku, pokazuje, przedstawia, ale nie porywa, nie opanowuje – Witwicki5.

To, co odr贸偶nia nas od reszty zwierz膮t, to posiadanie rozumu. Jednak fakt, 偶e rodzimy si臋 lud藕mi nie powoduje jeszcze, 偶e natychmiastowo stajemy si臋 istotami rozumnymi, bowiem na drodze do 鈥瀠cz艂owieczenia鈥 staj膮 instynkty, emocje i ca艂y szereg skrzywie艅 poznawczych. Mo偶na de facto uko艅czy膰 presti偶owy uniwersytet, a mimo to by膰 istot膮 bezkrytyczn膮, podatn膮 na niewyszukane manipulacje, niezdoln膮 do racjonalnego namys艂u, bezmy艣ln膮.

Co samo w sobie jest zatrwa偶aj膮ce, bo nie po to s膮 uniwersytety.

Czym zatem powinien charakteryzowa膰 si臋 w艂a艣ciwy rozw贸j osobisty w zakresie kszta艂towania umys艂u?

Aby rozwin膮膰 w sobie potencja艂 ludzki, nale偶y zadba膰 o rozw贸j intelektu i zdolno艣ci korzystania z rozumu. Co prawda w procesie wychowania w jakim艣 stopniu owy rozw贸j nast臋puje, ale jak pokazuje praktyka, ko艅czy si臋 on zazwyczaj na poziomie, kt贸ry umo偶liwia co najwy偶ej powierzchowne zrozumienie rzeczywisto艣ci efektywnie uzale偶niaj膮c nas od systemu polityczno-gospodarczego.

Kszta艂towanie umys艂u: samoregulacja emocjonalna i zdolno艣ci j臋zykowe

Najpierw naucz si臋 znaczenia tego, co chcesz powiedzie膰, a dopiero potem m贸w – Epiktet.

Absolutnym minimum niezb臋dnym do w艂a艣ciwego rozwoju umys艂u s膮:

  • Samoregulacja emocjonalna, poniewa偶 nie tylko nie mo偶na rozumowa膰 za pomoc膮 emocji, ale wr臋cz nieokie艂znane emocje uniemo偶liwiaj膮 skuteczne pos艂ugiwanie si臋 rozumem.
  • Zdolno艣ci j臋zykowe, poniewa偶 rozumowanie odbywa si臋 za pomoc膮 j臋zyka.

Rozw贸j zdolno艣ci j臋zykowych sprowadza膰 si臋 powinien do osi膮gni臋cia bieg艂o艣ci w:

  • pos艂ugiwaniu si臋 j臋zykiem聽ojczystym,
  • pos艂ugiwaniu si臋 j臋zykami obcymi (szczeg贸lnie wsp贸艂czesnymi聽lingua franca, np. angielskim i chi艅skim),
  • pisaniu rozpraw i esej贸w (co sprzyja porz膮dkowaniu my艣li, rozwija zdolno艣膰 rozumowania i rozwi膮zywania problem贸w),
  • skutecznej komunikacji, wyg艂aszaniu wypowiedzi publicznych, prelekcji i prezentacji,
  • sztuce prowadzenia dyskusji, przekonywania i identyfikowaniu komunikat贸w perswazyjnych.
Przeczytaj:

Wsp贸艂cze艣nie niestety nacisk na rozwijanie wymienionych kompetencji jest niewielki lub znikomy, co prowadzi do szeregu problem贸w, w tymniezdolno艣ci wyprodukowania kr贸tkich i logicznych wypowiedzi (pisemnych i ustnych) czy聽niemo偶no艣ci przeprowadzenia kulturalnego i merytorycznego sporu 艣wiatopogl膮dowego.

Je偶eli j臋zyk nie jest poprawny, to, co powiedziano, nie jest tym, co zamierzano powiedzie膰. Je偶eli to, co powiedziano, nie jest tym, co zamierzano powiedzie膰, nie zostanie zrobione to, co by膰 powinno – Sokrates.

Kszta艂towanie umys艂u: my艣lenie krytyczne i racjonalny sceptycyzm

Z rozwijaniem umys艂u zwi膮zane s膮 te偶 dwie inne zdolno艣ci: my艣lenia krytycznego i racjonalnego sceptycyzmu.

My艣lenie krytyczne to聽sztuka analizy i oceny my艣lenia ukierunkowana na ci膮g艂膮 popraw臋 jego jako艣ci.

Przeczytaj:聽Czym jest my艣lenie krytyczne?

Z kolei racjonalny sceptycyzm to postawa poznawcza oparta na czterech filarach:

  • kierowanie si臋 poprawn膮 wiedz膮 i rozumem,
  • sk艂onno艣膰 do w膮tpienia w to, co uwa偶ane jest za pewne i sta艂e (sceptycyzm),
  • obdarzanie wiedzy sko艅czon膮 doz膮 zaufania, co do jej obiektywnej prawdziwo艣ci (agnostycyzm),
  • odrzucenie relatywizmu poznawczego.

Przeczytaj: Pu艂apki b艂臋dnie pojmowanego racjonalizmu.

Wed艂ug Dr. Paula Kurtza:

Sceptyk jest tym, kt贸ry jest got贸w zakwestionowa膰 wszelkie roszczenia do prawdy, prosz膮c o jasno艣膰 definicji, sp贸jno艣膰 logiki i adekwatno艣膰 dowod贸w. Stosowanie sceptycyzmu jest zatem zasadnicz膮 cz臋艣ci膮 obiektywnych bada艅 naukowych i poszukiwa艅 rzetelnej wiedzy聽(The New Skepticism,聽1992).

Dopiero kiedy opanujemy cztery wymienione wy偶ej kompetencje, mo偶emy z powodzeniem cieszy膰 si臋聽skutecznym zdobywaniem szczeg贸艂owej wiedzy.

Fakt, 偶e wsp贸艂czesna edukacja skupia si臋 na przekazywaniu wiedzy ludziom niezdolnym do jej w艂a艣ciwego przyswojenia i wykorzystania doprowadzi艂 do dewaluacji warto艣ci obiektywnej prawdy, a kryterium tego, co jest w艂a艣ciwe, sta艂o si臋 dobre samopoczucie i indywidualne do艣wiadczenie.

Rezultatem jest kryzys to偶samo艣ci jednostki i post臋puj膮cy rozpad spo艂ecze艅stw, a za nimi krocz膮ce wyobcowanie, osamotnienie i barbaryzacja 偶ycia obywatelskiego.

Wi臋cej na temat kszta艂towania umys艂u:

  1. Jak ocenia膰 jako艣膰 my艣lenia?
  2. Zrozumie膰 egocentryzm my艣lenia
  3. B艂臋dy poznawcze i ich wp艂yw na Twoje 偶ycie
  4. Na skr贸ty, czyli heurystyki wydawania s膮d贸w
  5. Efekt potwierdzenia: dlaczego widzimy tylko to, co chcemy?

Rozw贸j osobisty a kszta艂towanie ducha

Rozw贸j osobisty w zakresie ducha odnosi si臋 do tych aspekt贸w 偶ycia cz艂owieka, kt贸re wynikaj膮 z jego woli i charakteru, a niekoniecznie nabytych kompetencji.

Na przyk艂ad, mo偶na mie膰 ukszta艂towany rozum, ale niekoniecznie z niego korzysta膰; i odwrotnie 鈥 mo偶na korzysta膰 z rozumu, ale nie mie膰 go odpowiednio ukszta艂towanego. Kiedy umys艂 m贸wi nam 鈥瀓ak to zrobi膰?鈥, to duch podpowiada 鈥瀋zy nale偶y to zrobi膰?鈥.

Ukszta艂towany duch to taki, kt贸ry rozumie, 偶e w艂a艣ciwe zachowanie jest niezb臋dne do budowania stabilnego spo艂ecze艅stwa, a stabilne spo艂ecze艅stwo jest niezb臋dne do zdrowego funkcjonowania jednostki. I odwrotnie. U podstaw owego 鈥瀦rozumienia鈥 z kolei le偶膮 pewne uniwersalne warto艣ci, kt贸re onegdaj nazwano 鈥瀋notami kardynalnymi鈥 i dzi艣 w j臋zyku polskim kojarz膮 si臋 jedynie z brakiem po偶ycia seksualnego.

Nie mo偶e kocha膰 ludzi, kto kocha pieni膮dze, rozkosz i w艂adz臋. Ten kocha ludzi prawdziwie, kto kocha cnot臋 – Epiktet

Cztery cnoty kardynalne (gr. aretai) zaczerpni臋te z Republiki Platona6, stanowi膮ce podstaw臋 filozofii stoickiej, p贸藕niej rozwini臋te przez Cycerona7聽i zaadoptowane przez chrze艣cija艅skich teolog贸w8, a wsp贸艂cze艣nie, co ciekawe, wykorzystywane przez teoretyk贸w tzw. psychologii pozytywnej9, to:

  1. M膮dro艣膰 (roztropno艣膰) 鈥 o ile definicja m膮dro艣ci nie jest oczywista, to kluczowe dla niej s膮 procesy meta-poznawcze, kt贸re umo偶liwiaj膮 refleksj臋 偶yciow膮 i os膮d w decyduj膮cych sprawach 偶yciowych10. Procesy te obejmuj膮 rozpoznawanie granic w艂asnej wiedzy, uznawanie niepewno艣ci i zmian, dba艂o艣膰 o kontekst i szerszy obraz oraz branie pod uwag臋 r贸偶nych perspektyw sytuacji. Takie rozumowanie r贸偶ni si臋 zar贸wno teoretycznie, jak i empirycznie od og贸lnej inteligencji. Robert Sternberg zasugerowa艂, 偶e m膮dro艣ci nie nale偶y myli膰 z inteligencj膮 og贸ln膮 (p艂ynn膮 lub skrystalizowan膮)11. Wykazano empirycznie, 偶e m膮dre rozumowanie r贸偶ni si臋 od IQ12.

  2. Sprawiedliwo艣膰 (uczciwo艣膰, prawo艣膰) 鈥 rozumiana jako cecha indywidualna a nie instytucjonalna, czyli z punktu widzenia osobistej odpowiedzialno艣ci, zawiera takie rzeczy jak m贸wienie prawdy, sp艂acanie zobowi膮za艅, nie czynienie bli藕niemu tego, czego nie chcieliby艣my, aby czyniono nam, unikanie postaw roszczeniowych (鈥瀗ale偶y mi si臋, bo鈥︹).

  3. Umiarkowanie 鈥 rozumiane zar贸wno jako samokontrola i dyscyplina w odniesieniu do ro偶nych dziedzin 偶ycia. Obejmuje m. in. powstrzymywanie si臋 od zemsty poprzez praktykowanie przebaczenia i niestosowania przemocy; powstrzymywanie si臋 od arogancji poprzez praktykowanie pokory i skromno艣ci; powstrzymywanie si臋 od eksces贸w, takich jak ekstrawagancki luksus lub szastanie pieni臋dzmi przez praktykowanie gospodarno艣ci; oraz hamowanie w艣ciek艂o艣ci lub pragnie艅 poprzez 膰wiczenie spokoju i samokontroli. W bardziej prozaicznym uj臋ciu, umiarkowanie mo偶e dotyczy膰 rozwa偶nego korzystania z elektroniki, medi贸w spo艂eczno艣ciowych czy od偶ywiania.

  4. Odwaga 鈥 ch臋膰 i wola mierzenia si臋 z przeciwno艣ciami (pomimo strachu), kt贸rych konfrontacja wi膮偶e si臋 z jakim艣 niebezpiecze艅stwem. Odwaga fizyczna b臋dzie zatem oznacza膰 podj臋cie wysi艂ku pomimo b贸lu fizycznego, trudno艣ci lub nawet zagro偶enia zdrowia i 偶ycia. Odwaga moralna to w艂a艣ciwe zachowanie w obliczu niesprzyjaj膮cych okoliczno艣ci, pomimo opinii wi臋kszo艣ci lub w obliczu wstydu, skandalu, osobistej straty. Z kolei odwaga intelektualna to gotowo艣膰 do mierzenia si臋 z popularnym opiniami, s膮dami, ale r贸wnie偶 w艂asnymi ograniczeniami intelektualnymi sk艂aniaj膮cymi nas do przyjmowania prostych i popularnych wyja艣nie艅 z艂o偶onych zjawisk.

Do powy偶szego zestawu, kt贸ry nawiasem m贸wi膮c nie wyczerpuje zagadnienia, warto doda膰 pi膮t膮 cnot臋 鈥 transcendencj臋.

  1. Transcendencja 鈥 to cnota, kt贸ra z jednej strony realizuje si臋 w docenianiu pi臋kna i doskona艂o艣ci, a z drugiej 鈥 w d膮偶eniu do pi臋kna i doskona艂o艣ci (nie myli膰 z perfekcjonizmem; ang. excellence kontra perfection). D膮偶enie do pi臋kna i doskona艂o艣ci mo偶e dotyczy膰 zar贸wno zdolno艣ci (np. tworzenia artefakt贸w, sprawno艣ci fizycznej, intelektualnej) jak i postaw moralnych (np. wyb贸r tego co s艂uszne wobec ryzyka straty). Uciele艣nieniem transcendencji jest na przyk艂ad estetyka klasyczna w sztuce i architekturze.

Mo偶na powiedzie膰, 偶e wobec bogactwa przyjemno艣ci, jakie oferuje dzisiejszy 艣wiat, zaprz膮tanie sobie g艂owy tymi wszystkimi ograniczeniami jest bezproduktywne, bo i tak umrzemy, wi臋c po co to wszystko. Aby odpowiedzie膰 na ten sk膮din膮d argument, odwo艂am si臋 do Seneki, kt贸ry w 鈥濷 kr贸tko艣ci 偶ycia鈥 tak wyja艣nia, dlaczego warto 偶y膰 szlachetnie:

Nie za ma艂o mamy czasu, ale za wiele tracimy. Do艣膰 d艂ugie jest 偶ycie i w obfitej ilo艣ci nam dane do wype艂nienia naszego najwa偶niejszego zadania, je偶eli z ca艂ego uczynimy nale偶yty u偶ytek, ale je偶eli up艂ywa w zbytkach i gnu艣no艣ci, a nie zu偶ywa si臋 na 偶adne szlachetne dzie艂o, wtedy dopiero w obliczu ostatniej konieczno艣ci zauwa偶ymy, 偶e 偶ycie, kt贸rego up艂ywania nie spostrzegli艣my, ju偶 up艂yn臋艂o.

Rzecz ma si臋 nast臋puj膮co: nie otrzymali艣my 偶ycia kr贸tkiego, ale czynimy je kr贸tkim, pod wzgl臋dem za艣 jego posiadania jeste艣my nie n臋dzarzami, ale marnotrawcami. I podobnie jak ogromne i kr贸lewskie bogactwa, gdy tylko przejd膮 w posiadanie z艂ego w艂a艣ciciela, natychmiast si臋 rozpraszaj膮, a przeciwnie – nawet skromne maj臋tno艣ci, je偶eli s膮 powierzone dobremu gospodarzowi, powi臋kszaj膮 si臋 przez nale偶yty u偶ytek, tak samo wiek 偶ycia naszego rozci膮ga si臋 daleko, je偶eli kto艣 dobrze nim rozporz膮dza.

Powy偶sze nie s膮 teoretycznymi dywagacjami dawno zmar艂ych ludzi. Jednym z praktycznych skutk贸w wyzutego z cn贸t my艣lenia s膮 nasze nowoczesne miasta. Brzydkie i duszne.

Wi臋cej na temat kszta艂towania ducha:

  1. Jak budowa膰 asertywno艣膰?
  2. Hipokryzja w ka偶dym z nas. Jak rozpozna膰 hipokryt臋?
  3. Czy nale偶y akceptowa膰 siebie?
  4. Czy konformizm jest zawsze z艂y?
  5. Introspekcja – jak dociera膰 do 藕r贸d艂a swoich problem贸w?
  6. Samotno艣膰 – choroba cywilizacyjna, z kt贸rej mo偶na si臋 wyleczy膰

Rozw贸j osobisty a kszta艂towanie cia艂a

Zdrowie mamy tylko jedno. Niestety, wielu z nas przypomina sobie o nim dopiero wtedy, gdy jest ju偶 za p贸藕no, a szanse na jego odzyskanie s膮 niewielkie.

W艂a艣ciwy rozw贸j osobisty w zakresie kszta艂towania cia艂a powinien realizowa膰 si臋 przez:

  • jako艣ciowy odpoczynek (sen),
  • odpowiedni膮 diet臋,
  • regularn膮 aktywno艣膰 fizyczn膮.

Dlaczego? Odpowied藕 niby jest oczywista, ale mimo wszystko sp贸jrzmy na dane badawcze.

Brak snu zwi臋ksza ryzyko zapadalno艣ci na ca艂y wachlarz chor贸b cywilizacyjnych, w tym na nadci艣nienie13, hiperinsulinemi臋14聽i choroby serca15, a tak偶e wi膮偶e si臋 ze spadkiem wydajno艣ci poznawczej16, podniesionym poziomem kortyzolu17, 鈥瀐ormonu stresu鈥, i zmianami nastroju18,19. Z kolei oty艂o艣膰 mo偶e zwi臋ksza膰 ryzyko depresji, obni偶a膰 samoocen臋 i pogarsza膰 funkcje poznawcze20,21; co wi臋cej, tzw. syndrom metaboliczny prowadzi do rozwoju Alzheimera, choroby neurodegeneracyjnej powoduj膮cej m. in. demencj臋22.

Cz艂owiek nie 偶yje, aby jad艂, ale je, aby 偶y艂23聽– Sokrates

Je艣li za艣 chodzi o aktywno艣膰 fizyczn膮, badania eksperymentalne wykaza艂y24, 偶e wp艂ywa ona dodatnio na plastyczno艣膰 m贸zgu, poprawia funkcje poznawcze (w tym pami臋膰 i koncentracj臋)25,26, samopoczucie27,28聽i przyczynia si臋 do poprawy og贸lnej jako艣ci 偶ycia29. Ponadto zmiany strukturalne wynikaj膮ce z w艂a艣ciwego wychowania fizycznego s膮 zwi膮zane z lepszymi osi膮gni臋ciami akademickimi30,31聽i wy偶szymi wynikami w testach werbalnych, percepcyjnych i arytmetycznych w por贸wnaniu do os贸b prowadz膮cych siedz膮cy tryb 偶ycia w tym samym wieku32,33. Sport hartuje ducha, uczy samodyscypliny, odporno艣ci na b贸l, pozwala mierzy膰 si臋 z w艂asnymi ograniczeniami, uczy pokory i godnego ponoszenia pora偶ek.

Powy偶sze dane to zaledwie wierzcho艂ek g贸ry lodowej i o ile mo偶na powiedzie膰, 偶e to wszystko ju偶 by艂o, to niestety skala oty艂o艣ci, zapadalno艣ci na choroby serca i depresj臋 w spo艂ecze艅stwach rozwini臋tych ka偶e wnioskowa膰, 偶e jednak nie wszystko jest tak oczywiste, jak by膰 powinno.

A przecie偶 ka偶dy normalnie my艣l膮cy cz艂owiek chce d艂ugiego i pomy艣lnego 偶ycia. Dlaczego wi臋c skracamy je sobie na w艂asne 偶yczenie i zamiast 偶y膰 w zdrowiu do p贸藕nej staro艣ci, ju偶 na dzie艅 dobry strzelamy sobie samob贸ja? Albo, co gorsza, strzelamy samob贸ja naszym dzieciom doprowadzaj膮c je do ci臋偶kiej oty艂o艣ci zanim jeszcze przekrocz膮 13. rok 偶ycia?

Sk艂ada si臋 na to kilka przyczyn, natomiast kluczowe to:

  • brak wiedzy (niestety lekarze nie pomagaj膮, a cz臋sto wr臋cz szkodz膮),
  • nieuzasadniony optymizm, 偶e nas problemy nie dotycz膮,
  • z艂e nawyki.

Brak wiedzy uzupe艂nia si臋 studiowaniem problemu i pr贸bowaniem r贸偶nych rozwi膮za艅. Je艣li nie dosypiasz, a przyczyna nie jest oczywista (np. masz niemowlaka na g艂owie), to doktoryzujesz si臋 z potencjalnych przyczyn niedosypiania i optymalizujesz sw贸j styl 偶ycia tak, aby w ko艅cu budzi膰 si臋 ze 艣wie偶膮 g艂ow膮. Je艣li to osi膮gniesz, to jak za dotkni臋ciem r贸偶d偶ki prawdopodobnie znikn膮 inne problemy wynikaj膮ce bezpo艣rednio z nieuregulowanego snu 鈥 np. podwy偶szony poziom stresu czy ci膮g艂e uczucie g艂odu.

Nieuzasadniony optymizm leczy si臋 danymi i zdrowym rozs膮dkiem. Je艣li bowiem zarywasz co drug膮 noc i od偶ywiasz si臋 g艂贸wnie przetworzon膮 偶ywno艣ci膮, a na domiar z艂ego prowadzisz siedz膮cy tryb 偶ycia, to masz niemal 100%-ow膮 szans臋, 偶e wyko艅czysz swoje serce lub zapracujesz sobie na nowotw贸r z艂o艣liwy. I nie, nie po 80. roku 偶ycia. W zale偶no艣ci od nat臋偶enia zaniedba艅, zrujnujesz si臋 50 lat wcze艣niej, zanim wydasz na 艣wiat potomka, zarobisz na w艂asne mieszkanie czy zrealizujesz mniej przyziemne aspiracje.

Natomiast lekarstwem na przyzwyczajenie 鈥 jak mawia艂 Epiktet – jest inne przyzwyczajenie. Dlatego rozw贸j osobisty w kontek艣cie聽kszta艂towania cia艂a to przede wszystkim kszta艂towanie dobrych nawyk贸w.

Nawyki z kolei o wiele 艂atwiej zmienia膰, kiedy ma si臋 konkretny cel i widzi si臋 praktyczne korzy艣ci p艂yn膮ce z dzia艂ania. Celem mo偶e by膰 np. to, aby nie sko艅czy膰 jak jedna z 90 tys. os贸b rocznie przechodz膮cych udar niedokrwienny (nic specjalnie estetycznego 鈥 polecam wycieczk臋 na neurologi臋 w celu kalibracji 艣wiatopogl膮du). Udar jest pono膰 g艂贸wn膮 przyczyn膮 trwa艂ej niepe艂nosprawno艣ci Polak贸w po 40. roku 偶ycia. Innym warto艣ciowym celem mo偶e by膰 te偶 poprawa nastroju i motywacji (ruch odpala dopamin臋 i serotonin臋), usprawnienie zdolno艣ci poznawczych (np. koncentracji, dzi臋ki kt贸rej mo偶na zwi臋kszy膰 produktywno艣膰 w ci膮gu dnia) czy zmniejszenie ryzyka ci臋偶kiego przebycia COVID-19 lubi膮cego pacjent贸w z chorobami wsp贸艂istniej膮cymi.

A je艣li i to Ci臋 nie przekonuje, to pami臋taj, 偶e zdrowe cia艂o to atrakcyjne cia艂o, a atrakcyjne cia艂o przyci膮ga inne cia艂a.

Wi臋cej na temat kszta艂towania cia艂a:

  1. Post na zdrowie. Dlaczego czasem warto nie je艣膰?

Szukaj dyscypliny, a znajdziesz wolno艣膰.

Frank Herbert, jeden z najwa偶niejszych pisarzy SF zajmuj膮cych si臋 kondycj膮 cz艂owieka i cywilizacji ludzkiej, przestrzega艂, 偶e szukaj膮c swobody stajemy si臋 niewolnikami w艂asnych pragnie艅, a wolno艣膰 odnajdujemy dopiero w poszukiwaniu dyscypliny. W tej zgrabnej my艣li mie艣ci si臋 w zasadzie pe艂na istota tego, jak nale偶a艂oby rozumie膰 zdrowy i zr贸wnowa偶ony rozw贸j osobisty nowoczesnego humanisty. Bo o jako艣ci Twojego 偶ycia nie decyduje ilo艣膰 posiadanych rzeczy i zaspokojonych pragnie艅, tylko wszystko to, bez czego jeste艣 w stanie si臋 obej艣膰.

Przeczytaj r贸wnie偶:

  1. Edukacja bez wychowania: o kszta艂towaniu cz艂owieka bezrozumnego

___

Bibliografia/przypisy (rozwi艅)

Bibliografia/przypisy

  1. https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/67/wr/mm6722a1.htm?s_cid=mm6722a1_w
  2. Leiva Plaza, B., Inzunza Brito, N., P茅rez Torrej贸n, H., Castro Gloor, V., Jansana Medina, J. M., Toro D铆az, T., Almagi谩 Flores, A., Navarro D铆az, A., Urrutia C谩ceres, M. S., Cervilla Oltremari, J., & Ivanovic Marincovich, D. (2001). Algunas consideraciones sobre el impacto de la desnutricion en el desarrollo cerebral, inteligencia y rendimiento escolar [The impact of malnutrition on brain development, intelligence and school work performance]. Archivos latinoamericanos de nutricion, 51(1), 64鈥71.
  3. Cusick, S. E., & Georgieff, M. K. (2016). The Role of Nutrition in Brain Development: The Golden Opportunity of the “First 1000聽Days”. The Journal of pediatrics, 175, 16鈥21.
  4. Yang, Y., Shields, G. S., Guo, C., & Liu, Y. (2018). Executive function performance in obesity and overweight individuals: A meta-analysis and review. Neuroscience and biobehavioral reviews, 84, 225鈥244. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2017.11.020
  5. Wst臋p do w艂asnego t艂umaczenia Uczty Platona, Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1994, s. 21.
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Republic_(Plato)
  7. “Cicero: de Inventione II”. thelatinlibrary.com.
  8. https://pl.wikipedia.org/wiki/Summa_theologiae
  9. Peterson, Christopher; Seligman, Martin E. P. (2004). Character strengths and virtues: A handbook and classification. Oxford: Oxford University Press.
  10. Baltes, Paul B.; Staudinger, Ursula M. (2000). “Wisdom: A metaheuristic (pragmatic) to orchestrate mind and virtue toward excellence”. American Psychologist. 55 (1): 122鈥136.
  11. Sternberg, Robert J. (2003). Wisdom, Intelligence, and Creativity Synthesized. New York: Cambridge University Press.
  12. Staudinger, U.M.; Lopez, D.F; Baltes, P.B. (1997). “The psychometric location of wisdom-related performance: Intelligence, personality, and more?”. Personality and Social Psychology Bulletin. 23 (11): 1200鈥1214. doi:10.1177/01461672972311007.
  13. Total sleep deprivation elevates blood pressure through arterial baroreflex resetting: a study with microneurographic technique.Ogawa Y, Kanbayashi T, Saito Y, Takahashi Y, Kitajima T, Takahashi K, Hishikawa Y, Shimizu TSleep. 2003 Dec 15; 26(8):986-9.
  14. Sleep loss: a novel risk factor for insulin resistance and Type 2 diabetes.Spiegel K, Knutson K, Leproult R, Tasali E, Van Cauter EJ Appl Physiol (1985). 2005 Nov; 99(5):2008-19.
  15. Nagai, M., Hoshide, S., & Kario, K. (2010). Sleep duration as a risk factor for cardiovascular disease- a review of the recent literature. Current cardiology reviews, 6(1), 54鈥61. https://doi.org/10.2174/157340310790231635
  16. Bonnet MH. Acute sleep deprivation. In: Kryger MH, Roth T, Dement WC, editors. Principles and Practice of Sleep Medicine. 5th edition. Philadelphia: Saunders; 2011. pp. 54鈥66.
  17. Elevated salivary cortisol levels as a result of sleep deprivation in a shift worker.Lac G, Chamoux AOccup Med (Lond). 2003 Mar; 53(2):143-5.
  18. Effects of sleep deprivation on performance: a meta-analysis.Pilcher JJ, Huffcutt AISleep. 1996 May; 19(4):318-26.
  19. Sleep loss and performance in residents and nonphysicians: a meta-analytic examination.Philibert ISleep. 2005 Nov; 28(11):1392-402.
  20. Cook, R. L., O’Dwyer, N. J., Donges, C. E., Parker, H. M., Cheng, H. L., Steinbeck, K. S., Cox, E. P., Franklin, J. L., Garg, M. L., Rooney, K. B., & O’Connor, H. T. (2017). Relationship between Obesity and Cognitive Function in Young Women: The Food, Mood and Mind Study. Journal of obesity, 2017, 5923862. https://doi.org/10.1155/2017/5923862
  21. Steenbergen, L., & Colzato, L. S. (2017). Overweight and Cognitive Performance: High Body Mass Index Is Associated with Impairment in Reactive Control during Task Switching. Frontiers in nutrition, 4, 51. https://doi.org/10.3389/fnut.2017.00051
  22. Kim, B., & Feldman, E. L. (2015). Insulin resistance as a key link for the increased risk of cognitive impairment in the metabolic syndrome. Experimental & molecular medicine, 47(3), e149. https://doi.org/10.1038/emm.2015.3
  23. https://pl.wikiquote.org/wiki/Jemy,_aby_偶y膰,_nie_偶yjemy,_aby_je艣膰
  24. World Health Organization (2010). Global Recommendations on Physical Activity for Health. Geneva: WHO Press.
  25. H枚tting K., R枚der B. (2013). Beneficial effects of physical exercise on neuroplasticity and cognition. Neurosci. Biobehav. Rev. 37, 2243鈥2257. 10.1016/j.neubiorev.2013.04.005
  26. Kramer A. F., Hahn S., Cohen N. J., Banich M. T., McAuley E., Harrison C. R., et al. . (1999). Ageing, fitness and neurocognitive function. Nature 400, 418鈥419. 10.1038/22682
  27. Weinberg R. S., Gould D. (2015). Foundations of sport and exercise psychology, 6th Edn. Champaign, IL: Human Kinetics.
  28. Review Physical exercise as an epigenetic modulator of brain plasticity and cognition.Fernandes J, Arida RM, Gomez-Pinilla FNeurosci Biobehav Rev. 2017 Sep; 80():443-456.
  29. Review Is exercise effective in promoting mental well-being in older age? A systematic review.Windle G, Hughes D, Linck P, Russell I, Woods BAging Ment Health. 2010 Aug; 14(6):652-69.
  30. Lees C., Hopkins J. (2013). Effect of aerobic exercise on cognition, academic achievement, and psychosocial function in children: a systematic review of randomized control trials. Prev. Chronic Dis. 10:130010. 10.5888/pcd10.130010
  31. Donnelly J. E., Hillman C. H., Castelli D., Etnier J. L., Lee S., Tomporowski P., et al. (2016). Physical activity, fitness, cognitive function, and academic achievement in children. Med. Sci. Sport. Exerc. 48, 1197鈥1222. 10.1249/MSS.0000000000000901
  32. Sibley B. A., Etnier J. L. (2003). The relationship between physical activity and cognition in children: a meta-analysis. Pediatr. Exerc. Sci. 15, 243鈥256. 10.1123/pes.15.3.243
  33. Voss M. W., Chaddock L., Kim J. S., VanPatter M., Pontifex M. B., Raine L. B., et al. . (2011). Aerobic fitness is associated with greater efficiency of the network underlying cognitive control in preadolescent children. Neuroscience 199, 166鈥176. 10.1016/j.neuroscience.2011.10.009
Adam J. Wichura

Adam J. Wichura

Psycholingwista specjalizuj膮cy si臋 w technikach obrony przed manipulacj膮, perswazj膮 i propagand膮. Zawodowo - ekspert marketingu cyfrowego. Zadeklarowany racjonalista, sceptyk i niezadeklarowany stoik. Uko艅czy艂 j臋zykoznawstwo na Uniwersytecie Warszawskim.

Dodaj komentarz