zrozumienie prawda psychologia coaching

Czym jest myślenie krytyczne?

My dorośli, zatraciliśmy potrzebę rozumienia otaczającej nas rzeczywistości. Chciałoby się powiedzieć, że jesteśmy jak dzieci, które trzeba prowadzić za rączkę, aby nie zgubiły się w meandrach codzienności, ale wówczas robiłbym krzywdę dzieciom, istotom pełnym niesłabnącej ciekawości, dociekającym prawdy z żelazną konsekwencją, logicznym do bólu.

Dziecko będzie do skutku zadawać pytanie “A dlaczego?”, aż zrozumie albo wróci do zabawy zniechęcone nieudolnością dorosłego. A dorosły? Najpewniej przyjmie wyjaśnienie na słowo lub wiarę nie dociekając prawdy. I tu leży pies pogrzebany. Zbyt często oceniamy informacje przez pryzmat emocji, przekonań czy osobistego interesu, nie zważając na krzywdę, jaką robimy sobie i otaczającej nas rzeczywistości. Czyli faktycznie nie weryfikujemy niczego i dajemy się wykorzystywać w imię intelektualnego spokoju.

A przecież wystarczy praktykować odrobinę myślenia krytycznego.

myślenie krytyczne
1. «postawa wyrażająca się pozbawionym uprzedzeń formułowaniem wniosków»
2. «sposób myślenia opierający się na jasnych, racjonalnych i mierzalnych kryteriach»

Osoba myśląca krytycznie potrafi:

  • zrozumieć logiczne zależności między faktami;
  • przewidywać (na drodze dedukcji) konsekwencje znanych jej faktów;
  • oceniać, weryfikować i formułować argumenty;
  • dostrzegać nieścisłości i błędy w rozumowaniu;
  • określać istotę problemów;
  • patrzeć krytycznie na swoje własne przekonania i system wartości.

Więcej o cechach osoby myślącej krytycznie przeczytasz we wprowadzeniu do Poradnika Myślenia Krytycznego i w artykule pt. 7 cech osoby myślącej krytycznie.

Myślenie krytyczne nie jest tożsame z krytykowaniem, wyrażaniem sprzeciwu czy sztuką argumentacji. Mowa tu natomiast o procesie intelektualnym, dzięki któremu poprzez analizę informacji i weryfikację ich prawdziwości dochodzimy do prawdy*. Nie zawsze jednak prawda jest nam dostępna, dlatego często pozostaje formułowanie przesłanek, na podstawie których budujemy hipotezę.

Główną cechą osoby myślącej krytycznie będzie zatem wstrzemięźliwość od formułowania jednoznacznych wniosków bez zrozumienia materii problemu.

Czym zatem nie jest myślenie krytyczne? Z pewnością nie zalicza się do niego wznoszenie całych konstrukcji światopoglądowych na podstawie emocjonalnej fotografii z niewiadomego źródła, nagłówka w gazecie lub mema w Internecie. A jednak zdecydowana większość z nas percypuje rzeczywistość właśnie za pośrednictwem szczątków informacji, napędzając w ten sposób machinę manipulacji i dokładając swoją cegiełkę do zakłamywania rzeczywistości. Kto na tym korzysta? Wszyscy ci, których nie interesuje nasze dobro.

Co zrobić, aby myśleć krytycznie?

Przede wszystkim trzeba wyzbyć się pychy. Pycha prowadzi do ignorancji i wzbudza w nas poczucie wyższości wobec osób niepodzielających naszego punktu widzenia. Dalej jest już tylko głupota lub hipokryzja – dwie postawy, z którymi mało kto chce mieć do czynienia, a jednak dobrze się mają w przestrzeni społecznej. Oprócz pychy, od myślenia krytycznego odwodzi nas zwyczajne lenistwo, wszak myślenie wymaga odpowiedniego wysiłku intelektualnego, a w dobie powszechnego pośpiechu i stresu robimy wszystko automatycznie polegając na heurystykach.

Zastanawiasz się teraz, czy myślisz krytycznie? Jeśli robisz poniższe rzeczy, to znaczy, że masz w tej dziedzinie duże zaległości:

  1. ferujesz wyroki na podstawie nagłówków lub niezweryfikowanych cytatów,
  2. formułujesz opinie pod wpływem emocji lub uprzedzeń,
  3. wartościujesz fakty za pomocą spektrum dobro-zło,
  4. oceniasz wartość i osiągnięcia osoby na podstawie jej wyglądu lub stylu życia,
  5. oceniasz prawdziwość wypowiedzi po autorze,
  6. odrzucasz pomysły osoby bez weryfikacji, ponieważ w przeszłości nie miała racji,
  7. stosujesz fałszywą logikę lub dostosowujesz logikę do ideologii/światopoglądu.

Lista grzechów w formułowaniu opinii i wniosków jest o wiele dłuższa, dlatego starałem się przedstawić te, które w ciągu ostatnich kilku miesięcy najbardziej zapadły mi w pamięć. Wydaje mi się, że każdy z Was powinien być w stanie znaleźć przykłady sporów, których retoryka opierała się na wyżej wymienionych punktach.

Na koniec, prawda rzadko kiedy jest sympatyczna i najczęściej łatwiej jest żyć z filtrem na oczach, jednak tylko myśląc krytycznie możemy zbudować taki świat, w którym prawda nie boli. Ale do tego trzeba mieć odwagę.

Masz odwagę, aby zacząć myśleć krytycznie?

Zapraszam do Poradnika Myślenia Krytycznego!

Adam J. Wichura

Adam J. Wichura

Językoznawca specjalizujący się w procesach poznawczych człowieka ze szczególnym uwzględnieniem wpływu języka na wybory moralne jednostki. Ukończył językoznawstwo kognitywne na Uniwersytecie Warszawskim.

3 comments